ป่าชุมชนต้นแบบ วิถีคน วิถีป่า จังหวัด: ลำพูน

รายละเอียดข้อมูลขอจัดตั้งศูนย์เรียนรู้ป่าชุมชนต้นแบบ " วิถีคน วิถีป่า" จังหวัดลำพูน
ชื่อป่าชุมชนบ้านทาชมภู
ที่ตั้งหมู่ที่ 4 ตำบลทาปลาดุก อำเภอแม่ทา จังหวัดลำพูน
อนุมัติ ปี พ.ศ.2551 ต่ออายุโครงการป่าชุมชน (ครั้งที่1) เมื่อปี พ.ศ.2557
เนื้อที่1,000-0-00 ไร่
พิกัด0523641 2045511
ชื่อ-สกุล ประธานป่าชุมชนนายชูศักดิ์ สมปวง
ประวัติสถานที่          สาเหตุที่เรียกชื่อหมู่บ้านว่า บ้านทาชมภู เพราะว่า มีคนชาวไทลื้อ-ไทยอง และชาวหลวย ซึ่งมีสัญญาติไทย พูดภาษาพื้นบ้าน ถิ่นฐานเดิมอยู่เหนือขึ้นไป ทางสิบสองปันนา –หนองแส แต่ถูกรุกรานจากชาวไทใหญ่ จึงพากันอพยพถิ่นฐานถอยร่นลงมาทางใต้จนถึงเมืองลำพูน โดยตั้งถิ่นฐานครั้งแรกอยู่ทางทิศตะวันออกของเมืองลำพูน ซึ่งมีชื่อเรียกในปัจจุบันว่า ตำบลเวียงยอง
          ต่อมามีชาวบ้านอีกกลุ่มหนึ่งใคร่ทำมาหากินอย่างอิสระ
จึงได้อพยพแยกมาตามลำน้ำกวงแล้ววนขึ้นมากับลำน้ำอีกสายหนึ่ง ชื่อ ลำน้ำแม่ทา โดยชาวบ้านเห็นแหล่งใดดี  ก็พักปลูกบ้านเป็นแห่งๆ จนถึงขุนน้ำทา ปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของอำเภอแม่ออน จังหวัดเชียงใหม่
          และในจำนวนนี้มีชาวบ้านกลุ่มหนึ่ง ประมาณ 20 ครอบครัว โดยการนำของพ่อแสนเทพ ได้อพยพถิ่นฐานมาปลูกบ้านข้างฝั่งลำน้ำทา และในหมู่บ้านมีลำห้วยทาชมภู ซึ่งไหลลงมาจากป่าสู่หมู่บ้าน พ่อแสนเทพ จึงตั้งชื่อหมู่บ้านตามลำห้วยว่า “บ้านทาชมภู” พ่อแสนเทพปกครองได้ 40 ปี ก็ถึงแก่กรรม พ.ศ. 2368 พ่อน้อยอ้ายปกครอง 35 ปี ถึงแก่กรรม พ.ศ. 2398
ประเพณีและวัฒนธรรมเกี่ยวกับป่าชุมชน
          ประเพณีเลี้ยงผีขุนน้ำทา จะเลี้ยงในช่วงเดือนมีนาคม ในอดีตประเพณีมาจาก ความเชื่อเรื่อง อำนาจเจ้าป่า เจ้าเขา เทวาอารักษ์ ว่าแหล่งต้นน้ำลำธาร จะมีสิ่งศักดิ์สิทธิ์ ปกปัก รักษาอยู่ ซึ่งจะมีควบคู่กบการเลี้ยงบูชาเหมืองฝาย โดยมีความเชื่อว่า เมื่อทำแล้วจะทำให้ฝนตกต้องตามฤดูกาล มีน้ำใช้ตลอดปี ไม่ขาดแคลน แล้วถ้าใครไปบุกรุกตัดไม้ก็จะได้รับโทษทัณฑ์ให้มีอันเป็นไปต่างๆ นาๆ
          ถือเป็นกุศโลบายของคนรุ่นเก่า ที่ไม่ต้องการให้ใครทำลายแหล่งต้นน้ำก็เป็นได้ ต่อมาความเชื่อได้มีการแฝงความหมายในเรื่องการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ ด้วยการระลึกถึงบุญคุณ ของธรรมชาติที่ทำให้มีแหล่งน้ำไว้ใช้ เป็นแหล่งต้นน้ำลำธาร และปลูกฝังจิตสำนึกของคนในชุมชน ให้ตระหนักในความสำคัญของป่าไม้ ที่เป็นแหล่งต้นน้ำลำธารของหมู่บ้าน เป็นประจำทุกปี
เหตุผลในการเลือกพื้นที่          เป็นชุมชนที่มีวิถีชีวิตแบบดั้งเดิม โดยอาศัยผืนป่าเป็นแหล่งต้นน้ำ แหล่งอาหาร แหล่งสมุนไพร หล่อเลี้ยงในการดำรงชีวิต และเป็นแหล่งที่มาของความเชื่อ ประเพณี ซึ่งเป็นรากฐานความสัมพันธ์ของชุมชนกับป่า มีวัฒนธรรมและวิธีปฏิบัติในการจัดการและดูแลรักษาป่า เช่น ความเชื่อเรื่องผีที่ดูแลป่า รักษาต้นน้ำ มีแบบแผนการใช้ทรัพยากรจากป่าอย่างรู้คุณค่า
          และมีกุศโลบายในการรักษาความสมบูรณ์ของป่าผ่านทางพิธีกรรมต่างๆ สร้างจารีตไว้ให้ลูกหลานจากรุ่นสู่รุ่น เพื่อป้องกันไม่ให้ป่าถูกทำลาย มาจนถึงปัจจุบัน
ประเด็นสำคัญ/จุดเด่น/ปัจจัยหลัก
- ประเด็นหลัก1. เป็นชุมชนที่มีความเข็มแข็ง ในการอนุรักษ์ทรัพยากรป่าไม้ มีการวางแผนการจัดการทรัพยากรป่าไม้กันอย่างต่อเนื่อง เช่น จัดตั้งชุดลาดตระเวนป่า การปลูกเสริมป่า การจัดทำแนวเขตป่าชุมชน รวมถึงการเข้าร่วมอบรมหลักสูตรด้านการดูแลรักษาป่าจากหน่วยงานต่างๆ ของทางราชการสม่ำเสมอ
2. สภาพป่ามีความอุดมสมบูรณ์ ทรัพยากรในพื้นที่มีความหลากหลาย มีสัตว์ป่าหลายชนิด สร้างความสมดุลในระบบนิเวศน์ ผลผลิตจากป่าสามารถนำมาใช้ประโยชน์ให้แก่ชุมชน
และสร้างรายได้ให้แก่คนในชุมชนได้ เช่น การทำข้าวหลาม การทำหน่อไม้อัดปิ๊บ
3. ชุมชนสามารถพึ่งพาป่า โดยอาศัยน้ำจากป่ามาใช้ในรูปแบบประปาภูเขา เพื่อนำมาใช้อุปโภค บริโภค และเกษตรกรรม
- ประเด็นรอง1. เป็นชุมชนที่อยู่รวมกันแบบเครือญาติ ถ้อยทีถ้อยอาศัยกัน ชาวบ้านมีความรักและสามัคคีกัน ไม่มีปัญหาด้านยาเสพติด มีการรักษาขนบธรรมเนียมและประเพณีที่สืบทอดกันมาจากรุ่นสู่รุ่น
2. ชุมชนที่ประสบผลสำเร็จในการบริหารจัดการโดย ได้รับรางวัลดีเด่นจากหน่วยงานราชการต่าง ๆ หลายรางวัล อาทิ เช่น
      2.1 รางวัลบ้านสวย เมืองสุข ได้รับรางวัลชนะเลิศ ระดับจังหวัด จากกรมการปกครอง ปี 2560
      2.2 รางวัลรองชนะเลิศอันดับที่ 2 ระดับเขต จากกรมการปกครองปี 2560
      2.3 รางวัลชนะเลิศกล้ายิ้ม ระดับจังหวัด จากกรมป่าไม้ ปี 2557
3. เป็นป่าชุมชนต้นแบบในการอนุรักษ์ทรัพยากรป่าไม้ในระดับอำเภอและใกล้เคียง

 

 

ชื่อ-สกุลเจ้าหน้าที่ประสานงาน: นางสาวปัทมาพร ทามะนิตย์
ตำแหน่ง: นักวิชาการเผยแพร่
สังกัด: ส่วนจัดการป่าชุมชน สำนักจัดการทรัพยากรป่าไม้ ที่ 1 (เชียงใหม่)